45 phút không thủng lưới trước Trung Quốc: lớp sơn kỳ vọng của bóng đá nữ Việt Nam bắt đầu nứt

Tiếng còi hết hiệp một vang lên, và trên bảng điện tử là hai số không nằm cạnh nhau. Không có tiếng reo nào đáng kể trên khán đài, chỉ có tiếng giày đinh gõ xuống nền đường hầm và vài tràng vỗ tay rời rạc của những người ngồi lại. Tôi ở Bắc Kinh, nhìn màn hình trong căn phòng quen thuộc, và nhớ lại câu mình đã viết không dưới mười lần trong ba mươi năm làm nghề: tôi mất ba mươi năm để hiểu rằng cậu bé vàng không nổi dậy, mà là lớp sơn kỳ vọng của chúng ta bắt đầu nứt. Đêm nay lớp sơn ấy mang hình dáng một hiệp đấu không thủng lưới. Người ta sẽ gọi đó là bản lĩnh. Tôi gọi đó là một dấu vết, và dấu vết thì phải được đọc trước khi được tung hô.

Trận tứ kết bóng đá nữ tại ASIAD 20 đặt Việt Nam trước Trung Quốc, đội tuyển đứng thứ 16 thế giới theo bảng xếp hạng FIFA, trong khi Việt Nam xếp quanh vị trí 37, tức khoảng cách 21 bậc. Ba lần gặp nhau gần nhất, Trung Quốc thắng cả ba. Lần đối đầu mới đây nhất tại Giang Tô, tỷ số là 0-3. Đó là những dữ kiện khô, nhưng chúng định hình toàn bộ cách người ta nhìn trận đấu trước khi bóng lăn: một đội bóng cửa trên với nền bóng đá nữ chuyên nghiệp, thể hình, thể lực và kinh nghiệm trận mạc vượt trội; một đội bóng đang chuyển giao thế hệ, trao cơ hội cho rất nhiều cầu thủ trẻ, và mất một số trụ cột vì chấn thương.

Huấn luyện viên Hoàng Văn Phúc bước vào giải với một đội hình không phải mạnh nhất trong tay. Tiền vệ Dương Thị Vân nói với báo chí rằng toàn đội ý thức rõ khoảng cách, nhưng không hề run sợ. Tôi tin cô ấy, và tôi cũng biết rằng niềm tin ấy không làm hẹp lại 21 bậc trên bảng xếp hạng.

Vậy điều gì thực sự xảy ra trong 45 phút đầu? Không có dữ liệu kiểm soát bóng hay số cú sút trong tay tôi, và theo kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một hiệp không thủng lưới trước đối thủ mạnh hơn gần như luôn được xây bằng ba thứ: khối phòng ngự lùi sâu, cự ly giữa các tuyến bị nén lại, và quyết tâm không để bóng đi vào vùng trung lộ. Đó là phương án thực dụng, phổ biến, không có gì mới mẻ về mặt chiến thuật, và chính vì thế nó đòi hỏi mức kỷ luật khủng khiếp. Điều đáng chú ý nằm ở chỗ một tập thể đang chuyển giao, thiếu trụ cột, lại vận hành được cấu trúc ấy trọn 45 phút trước một đội mạnh hơn về thể hình lẫn thể lực: kỷ luật đã tạm thời bù đắp khoảng cách thể chất. Cái giá phải trả là năng lượng. Phòng ngự lùi sâu tiêu tốn thể lực theo cấp số nhân khi bóng không nằm trong chân mình, và khi băng ghế dự bị mỏng đi vì chấn thương, khả năng luân chuyển để giữ nhịp độ ấy cũng hẹp lại.

Sân vắng không tước đi tiếng hét, nó chỉ khiến chúng ta nghe rõ hơn tiếng thở dài của băng ghế huấn luyện. Mười lăm phút đầu hiệp hai vì thế mang tính quyết định. Nếu Trung Quốc tăng nhịp và ghi bàn sớm, toàn bộ cấu trúc phòng ngự vừa xây sẽ sụp rất nhanh, bởi bóng đá không cho phép một đội cửa dưới vừa đuổi tỷ số vừa giữ nguyên khối phòng ngự đã bị kéo giãn. Nếu Việt Nam trụ được qua mốc 70 phút, câu chuyện đổi chiều hoàn toàn.

Cũng cần nói về phía bên kia chiến tuyến. Một đội bóng lớn không ghi được bàn thắng trong hiệp một sẽ bắt đầu mất kiên nhẫn. Sự sốt ruột ấy tạo ra hai hệ quả trái ngược: áp lực lớn hơn, nhưng cũng là những khoảng trống lớn hơn phía sau hàng thủ. Với một đội có cầu thủ đủ nhanh để chuyển đổi trạng thái, đó là cửa sổ duy nhất, và nó chỉ mở trong khoảng mười lăm phút ngắn ngủi.

Ở đây tôi chọn đi ngược số đông. Một hiệp 0-0 trước Trung Quốc không chứng minh Việt Nam đã tiến gần đến Trung Quốc. Nó chứng minh rằng nền tảng kỳ vọng của chúng ta đã bị hạ xuống thấp đến mức một hiệp không thủng lưới tự động được đọc thành thành tích. Tôi đã thấy mô thức này lặp lại nhiều lần trong sự nghiệp: khi tiêu chuẩn hạ xuống, người ta ăn mừng những thứ lẽ ra chỉ là điểm khởi đầu của một quá trình. Và có một rủi ro nữa mà ít người nhắc đến trong lúc phấn khích. Trong một trận đấu loại trực tiếp, toàn bộ 45 phút kỷ luật ấy có thể bị xóa sạch bằng một quyết định duy nhất. Không gian phán đoán chủ quan trong VAR lớn hơn người ta tưởng; cụm từ lỗi rõ ràng và hiển nhiên bản thân nó là một điều khoản mơ hồ, và một quả phạt đền ở phút 88 sẽ khiến mọi tranh luận về chiến thuật trở nên vô nghĩa.

Chúng ta đến sân để chứng kiến chiến thắng, nhưng tôi chỉ muốn ở lại để đọc khuôn mặt của một người hùng đang tự chất vấn chính mình. Tôi không đưa ra lời tiên tri nào. Tôi chỉ đưa ra một phép thử có thể kiểm chứng: nếu Việt Nam giữ được thế trận qua phút 70, cách truyền thông và người hâm mộ nhìn đội bóng nữ này sẽ đổi khác trong nhiều năm tới. Còn nếu bàn thua đến sớm, thứ bị đánh mất chỉ là lớp vỏ ảo tưởng mà chúng ta tự dệt nên từ một hiệp đấu, chứ không phải danh dự của những cô gái đã chạy hết mình trên sân.