Tor des Géants 330km: Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản về đích trong 150 giờ giới hạn

Đêm thứ năm ở thung lũng Aosta, nhiệt độ trên đèo Col de Malatrà xuống dưới không độ. Lưu Đức Toản kể lại sau đó rằng con đường hẹp đến mức hai người không thể đi ngang hàng, phía ngoài là vực, và không có dây an toàn nào được căng sẵn. Anh bước từng bước một, mắt dán vào đèn pin của người phía trước, không dám nhìn sang phải. Ở một giải chạy mà ban tổ chức ghi nhận một trường hợp tử vong năm 2026 — Yang Yuan, trượt chân, va đầu — thì việc đi qua đoạn đường đó lúc ba giờ sáng không phải là chi tiết phụ. Nó là điều kiện để có mặt ở vạch đích.

138 giờ 40 phút. Đó là thời gian của Lê Thị Hằng, người phụ nữ đến từ Vũng Tàu. Cách cô 50 phút, Lưu Đức Toản về đích với 137 giờ 50 phút. Cả hai nằm trong giới hạn 150 giờ của Tor des Géants, giải chạy đường núi 330 cây số vòng quanh thung lũng Aosta, miền bắc nước Ý. Nhóm người Việt tham dự năm nay có ba người. Hai người về đích. Người thứ ba, một Việt kiều sống tại Pháp, không hoàn thành.

Cần nói rõ ngay từ đầu: Tor des Géants không thuộc cấu trúc Olympic, không có suất tuyển quốc gia, không nằm trong hệ thống tính điểm của World Athletics, và không có tiền thưởng đáng kể. Nó tồn tại bằng một thứ khác — độ khó. Đường chạy 330 cây số men theo các con đường mòn trên dãy Alps, tích lũy hơn 24.000 mét leo dốc, đi qua hơn 20 con đèo vượt cao độ 2.000 mét. Giải khởi tranh lần đầu năm 2026.

Định dạng này quyết định mọi thứ. Không có giờ nghỉ bắt buộc nghĩa là vận động viên tự quản lý giấc ngủ, tự quản lý thức ăn, tự quản lý cơ thể mình trong hơn năm ngày rưỡi. Bảy trạm tiếp tế lớn nằm rải rác, mỗi trạm cách nhau khoảng 50 cây số. Đó là toàn bộ hạ tầng hỗ trợ. Giữa các trạm là rừng, là đá, là băng, là những bản làng không người qua lại lúc nửa đêm.

Khung thi đấu năm nay rơi vào ngày 13 đến 19 tháng 9. Jia Ju Zhao, vận động viên Trung Quốc, vô địch nam với 65 giờ 55 phút 22 giây. Katharina Hartmuth, vận động viên Đức, vô địch nữ với 67 giờ 10 phút 09 giây. Tỷ lệ hoàn thành của giải rơi vào khoảng 60%. Nghĩa là cứ năm người đứng ở vạch xuất phát, hai người không về được. Trong một giải như thế, việc có mặt trong danh sách về đích đã là kết quả của thiểu số.

Chiến thắng của Katharina Hartmuth đáng được nhắc riêng. 67 giờ 10 phút cho 330 cây số, trên một cung đường chênh cao hơn 24.000 mét, là một trong những thành tích đường mòn nữ mạnh nhất trong năm. Cô về đích chỉ sau nhà vô địch nam khoảng 75 phút. Ở chặng đua này, khoảng cách nam nữ ở nhóm dẫn đầu cũng co lại đáng kể so với nhiều môn thể thao khác.

Nhìn vào bảng kết quả, có một khoảng cách cần được nói thẳng. Nhà vô địch nam chạy 65 giờ 55 phút. Lưu Đức Toản chạy 137 giờ 50 phút. Tỷ lệ hơn hai lần. Với Lê Thị Hằng, khoảng cách tương tự. Đây là thành tích sinh tồn và hoàn thành, không phải thành tích cạnh tranh ở nhóm đầu. Nó không nằm trong nhóm tranh chấp thứ hạng, mà nằm ở nửa sau của đoàn đua. Điều đó không làm nó nhỏ đi — nó làm rõ nó thuộc loại nào.

Nhìn bảng kết quả, tôi học được cách đọc những gì không được ghi. Ban tổ chức không công bố thứ hạng cụ thể của hai vận động viên Việt Nam. Không có dữ liệu chia đoạn theo từng trạm. Không có tuổi, không có lịch sử chấn thương, không có thông tin về quá trình chuẩn bị. Những khoảng trống đó không phải ngẫu nhiên — chúng phù hợp với cách kể một câu chuyện con người hơn là một câu chuyện thành tích.

Nhưng trong phần dữ liệu có được, vài điều rõ ràng.

Thứ nhất, biên an toàn thời gian. Giới hạn 150 giờ, về đích 138 giờ. Khoảng cách 11 đến 12 giờ đồng hồ. Đủ để không bị loại, nhưng không đủ để xử lý một sự cố lớn. Một lần dừng quá dài ở trạm tiếp tế, một chấn thương mắt cá ở con đèo thứ mười tám, một đêm mất ngủ vì lạnh — bất kỳ điều nào cũng có thể đẩy thời gian về sát vạch. Trong một giải có 40% người bỏ cuộc, biên 11 giờ là biên mỏng.

Thứ hai, độ cao và nhiệt độ. Hơn 20 con đèo trên 2.000 mét. Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn. Đây là những yếu tố quyết định thời gian nhiều hơn mọi thứ khác. Thời gian chạy ở Tor des Géants không so sánh được với thời gian chạy đường phẳng hay marathon đường nhựa. Nó là thước đo độ bền sinh tồn, không phải thước đo tốc độ. Bất kỳ ai đọc 138 giờ rồi đặt nó cạnh thành tích marathon đều đang đọc sai loại dữ liệu.

Thứ ba, nền tảng của cả hai vận động viên. Lê Thị Hằng đến từ Vũng Tàu, với hồ sơ gồm Prenn Trail 250km, Son La Ultra Trail 100km, VMM 100km. Lưu Đức Toản đi qua UTMB, Mantra 116km, ULJU Trail 9 Peaks 100km, Mt Fuji 100km. Cả hai đều đã tích lũy nền tảng nhiều năm trước khi đặt chân tới Aosta, rồi leo lên một bậc cao hơn. Chính Lưu Đức Toản nói rằng anh từng chạy UTMB 100km và đánh giá TOR khó hơn nhiều lần. Phán đoán đó đáng tin vì anh đã hoàn thành cả hai.

Nhìn hồ sơ hai vận động viên, có thể thấy một lộ trình có chủ đích. Ở đường mòn siêu bền, người ta không nhảy từ marathon lên 330 cây số trong một mùa. Người ta chạy 100km, rồi 250km, rồi một giải nước ngoài cỡ UTMB, rồi mới đăng ký Tor des Géants. Không có gì trong hồ sơ của Lê Thị Hằng hay Lưu Đức Toản cho thấy họ đi tắt bước nào.

Ở dạng giải này, hành trang bắt buộc thường bao gồm áo khoác chống nước, túi ngủ hoặc chăn giữ nhiệt, đèn pin dự phòng, điện thoại và bộ sơ cứu. Quy định về trang bị an toàn là một phần của luật thi đấu, cho dù bài báo gốc không liệt kê chi tiết. Việc chuẩn bị cho 330 cây số bắt đầu từ danh sách hành lý, trước cả buổi tập đầu tiên.

Khó khăn lớn nhất thường rơi vào đêm. Ban ngày, nắng trên cao nguyên có thể làm vận động viên mất nước. Ban đêm, nhiệt độ tụt xuống, cơ thể mệt sau nhiều giờ chạy liên tục, và khả năng ra quyết định giảm. Đây là giai đoạn dễ xảy ra cả hạ thân nhiệt lẫn tai nạn trượt ngã nhất.

Tỷ lệ bỏ cuộc 40% trong một giải như thế không gây sốc. Nó là hệ quả tất yếu của việc kết hợp độ cao, thời tiết, quãng đường và giới hạn thời gian vào cùng một cuộc đua. Những người bỏ cuộc phần lớn không phải vì thiếu thể lực, mà vì một biến số nào đó — dạ dày, đầu gối, giấc ngủ, hoặc chỉ là một đêm quá lạnh.

Kinh nghiệm nhiều năm theo dõi các giải đường dài dạy tôi một điều: đọc kết quả của một giải siêu bền không giống đọc kết quả của một trận bóng. Ở bóng đá, tỷ số cho biết ai thắng. Ở đường mòn cực hạn, thời gian cho biết ai đã ở lại trong cuộc đủ lâu để không bị loại. Hai câu hỏi khác nhau.

Chỗ này tôi muốn nói một điều mà cách đưa tin phổ thông thường bỏ qua.

Rất nhiều tiêu đề dùng chữ "chinh phục". Nghe hùng tráng. Nhưng với thể thao nữ nói chung, và với đường mòn nói riêng, chữ đó thường che đi điều đáng chú ý hơn.

Lê Thị Hằng chạy 330 cây số trong 138 giờ 40 phút. Lưu Đức Toản chạy cùng đường đó trong 137 giờ 50 phút. Khoảng cách giữa hai người: 50 phút. Trên 330 cây số, 50 phút là gần như không đáng kể.

Trong phần lớn các môn thể thao, khoảng cách giữa vận động viên nam và nữ ở nhóm đầu thường lớn hơn thế. Ở đây, trên một chặng đua sinh tồn 330 cây số, khoảng cách gần như bị xóa bỏ. Điều đó nói lên rằng ở vùng cực hạn của sức bền — nơi yếu tố quyết định là khả năng chịu đựng, kiểm soát dinh dưỡng, quản lý giấc ngủ và ổn định tâm lý — sự khác biệt giới có xu hướng co lại.

Tôi không nói điều này để ca ngợi. Tôi nói để nó được ghi lại. Với kinh nghiệm theo dõi các giải đấu nữ, tôi từng chứng kiến một câu chuyện tương tự trong nước. Năm 2026, khi các giải bị hủy vì đại dịch, ba vận động viên nữ ban đầu không đồng ý công khai chuyện bất bình đẳng lương thưởng. Phải mất ba buổi họp trực tuyến và một thỏa hiệp giấu danh tính, giữ nguyên nội dung, câu chuyện của họ mới được kể và trở thành dữ liệu để điều chỉnh chính sách. Kết quả ở Aosta đóng vai trò tương tự: nó không cần lời tuyên bố nào, nó tự là dữ liệu.

Điều thứ hai cần nói: câu chuyện thương mại. Tor des Géants nằm ngoài nền kinh tế tiền bản quyền truyền hình. Không có hợp đồng lớn, không có bảng quảng cáo quanh vạch xuất phát. Giá trị của nó không đến từ tiền. Ở Việt Nam, một kết quả như thế có thể mang lại chút chú ý truyền thông trong vài ngày, rồi trôi đi. Tôi đã thấy điều này xảy ra nhiều lần với các môn thể thao nữ.

Nhưng với thị trường chạy bộ đường mòn trong nước — nơi các giải 100km và 250km đang mọc lên — nó là một cột mốc xác thực. Danh sách giải trong nước mà hai vận động viên này từng chạy cho thấy một lịch thi đấu có cấu trúc, không phải những cuộc chạy đơn lẻ. Một bản hợp đồng có ngày hết hạn, nhưng một câu chuyện đời người thì không.

Cũng cần nhắc đến người thứ ba. Một Việt kiều sống tại Pháp đăng ký tham dự và không hoàn thành. Sống gần dãy Alps không đồng nghĩa với việc thích nghi được với độ cao và cái lạnh của vùng núi. Sự vắng mặt của anh ở vạch đích nhắc rằng Tor des Géants không dành chỗ cho bất kỳ ai, kể cả người ở gần địa hình nhất về mặt địa lý.

Điều đáng chú ý là cả hai vận động viên Việt Nam đều không có dấu hiệu chấn thương được công bố sau giải. Trong một cuộc đua vắt kiệt cơ thể qua hơn năm ngày, việc về đích mà không có thông tin chấn thương nghiêm trọng là một kết quả quản lý thể trạng đáng ghi nhận, dù không thể kiểm chứng đầy đủ từ nguồn công khai.

Và cần nói về rủi ro, vì nó là phần không thể tách khỏi giải này. Năm 2026, Yang Yuan tử vong sau khi trượt chân và va đầu. Lời kể của Lưu Đức Toản về những đoạn đường hẹp không có dây an toàn xác nhận đúng cơ chế đó. Hơn 24.000 mét leo dốc, hơn 20 con đèo cao, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm, tỷ lệ bỏ cuộc 40%. Không có kết quả nào ở đây là hiển nhiên.

Trên khán đài nước Nga, tôi nghe thấy nhiều ghế trống mang tên phụ nữ. Ở Aosta, có một ghế không trống. Nó thuộc về người phụ nữ đến từ Vũng Tàu, người về đích lúc 138 giờ 40 phút, sau hơn năm ngày rưỡi, cách bạn đồng nghiệp nam của mình 50 phút.

Hệ sinh thái chạy đường mòn Việt Nam đang có một nền tảng. Nếu những lần về đích tiếp theo xuất hiện — ở TorX, ở UTMB, ở các giải Đông Nam Á — thì kết quả năm nay sẽ không còn là ngoại lệ, mà là dữ liệu đầu tiên của một quỹ đạo.

Điều cần theo dõi không phải là kỷ lục. Điều cần theo dõi là liệu có thêm người Việt đứng ở vạch xuất phát Aosta mùa sau, và liệu họ có tới đó sớm hơn một chút mỗi lần.

45 phút bên lề sân cỏ, một đời không bao giờ cũ. Ở Tor des Géants, tôi có 50 phút — và một câu hỏi chưa có lời đáp.